Қазақстанның Республика Күні қарсаңында ел Президенті Қ.К. Тоқаев белгілеген «Заң және тәртіп» идеологемасы ерекше маңызға ие болады. Бұл қағидат жай ғана ұран емес, құқықтық мемлекеттің, азаматтық жауапкершілік пен қоғамдық тұрақтылықтың өзара байланысын көрсететін қазіргі қазақстандық мемлекеттіліктің іргелі негізі болып табылады.
Республика күнін мерекелеу – бұл біздің тәуелсіздігіміздің қалыптасуы туралы еске салу ғана емес, сонымен қатар мемлекеттілік пен құқықтық тәртіпті нығайту жолындағы жетістіктерді ұғынуға негіз. Қағидат заманауи түсіну заңдардың ресми сақталуын емес, мемлекет пен азамат арасындағы әлеуметтік шарттың негізгі элементі ретінде заңның үстемдігін бекітуді қамтиды.
Жаһандық сын-қатерлер, технологиялық өзгерістер және өмірдің барлық салаларын цифрландыру жағдайында, Қазақстан бұл қағидаттың құқық қолдану құралы ғана емес, сонымен қатар қоғамдық қатынастардың моральдық-адамгершілік негізіне айналуына ұмтылады. Өйткені, күшті мемлекет заңнан қорықпай, оған құрметпен құрылады.
Ғылыми тұрғыдан алғанда, «Заң және тәртіп» қағидатын іске асыру институционалдық және пәнаралық көзқарасты талап етеді. Құқық қолдану практикасы мен әлеуметтік мінез-құлықты талдау үшін заң ғылымының, әлеуметтанудың, психологияның және цифрлық технологиялардың әлеуетін белсенді пайдалану маңызды.
Құқық бұзушылықтардың алдын алу, әлеуметтік тәуекелдерді модельдеу, жасанды интеллект пен үлкен деректерді қоғамдық қауіпсіздік мониторингі процестеріне енгізу бойынша зерттеулерді дамыту ерекше маңызға ие.
Осы қағиданы одан әрі нығайту үшін мынадай бағыттарды дамытуға бағытталған шаралар кешенін іске асыру қажет деп пайымдаймыз:
– құқық қорғау органдарының қызметіне әділеттілік, ашықтық және цифрландыру қағидаттарын енгізуді жалғастыру. Электрондық сот төрелігін және құқық бұзушылықтарды мониторингілеу жүйесін дамыту – қоғамның билік институттарына деген сенім деңгейін арттыруға ықпал етеді;
– мектеп қабырғасынан бастап құқықтық ағартуды жандандыру. Құқық бұзушылықтарға «мүлдем төзбеушілік» қағидаты күнделікті азаматтық тәжірибенің бір бөлігі болуы керек;
– азаматтық институттар – қоғамдық кеңестерді, мемлекет пен қоғам арасындағы кері байланыс платформаларын дамыту. Мұнда әрбір азамат елдің болашағы үшін өз жауапкершілігін сезінетін болады;
– қазақ халқының мәдени дәстүрлерін гуманизм мен құқықтық мемлекеттің қазіргі қағидаттарымен ұштастыру. Жолдауда айтылғандай, құрметке, өзара көмек пен патриотизмге тәрбиелеусіз ішкі тәртіпты қалыптастыру мүмкін емес.
Республика күні қарсаңында бұл идеялар ерекше өзектілікке ие болады. «Заң және тәртіп» – бұл күшті, әділ және гүлденген Қазақстанға апаратын жол. Мұнда заң шектеу емес, еркіндіктің, тұрақтылық пен дамудың кепілі болып табылады.
Республика күні халықтың бірлігін, мемлекеттің тұрақтылығын және әділдік мұраттарына адалдықты білдіреді. Бұл құндылықтар Қазақстанның болашаққа деген ұлттық бірлігі мен сенімді қозғалысының негізі болып қала берсін деп тілейміз.
Құқық қорғау органдары академиясының
жетекші ғылыми қызметкері,
заң ғылымдарының магистрі
Талгат Маханов
